{"id":1880,"date":"2021-09-02T15:55:47","date_gmt":"2021-09-02T14:55:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.szklo-ceramika.online\/?p=1880"},"modified":"2021-09-02T15:55:47","modified_gmt":"2021-09-02T14:55:47","slug":"okazaly-kufel-z-trzywarstwowego-barwnego-szkla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.szklo-ceramika.online\/en\/okazaly-kufel-z-trzywarstwowego-barwnego-szkla\/","title":{"rendered":"Okaza\u0142y kufel z trzywarstwowego barwnego szk\u0142a"},"content":{"rendered":"
<\/div>

Dla znawc\u00f3w szk\u0142a o warto\u015bci historycznej szklanego obiektu decyduje jego unikatowo\u015b\u0107 oraz z\u0142o\u017cona technologia wykonawcza.<\/p><\/blockquote>\n

\u015al\u0105ski unikat z schaffgotschowskiej huty szk\u0142a Josephinenh\u00fctte<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Hutniczy majstersztyk<\/strong><\/p>\n

Powlekanie (obci\u0105ganie) szk\u0142a z zewn\u0105trz sposobem podw\u00f3jnego lejka z utworzeniem trzywarstwowego barwnego szk\u0142a.<\/p>\n

Kuglerski majstersztyk<\/strong><\/p>\n

Rze\u017abienie trzywarstwowego barwnego szk\u0142a sposobem zdobniczego strefowego szlifierskiego wycinania jednej i dw\u00f3ch pow\u0142ok barwnego szk\u0142a.<\/p>\n

Malarski majstersztyk<\/strong><\/p>\n

Strefowe malowanie szklanego bia\u0142ego medalionu technik\u0105 precyzyjnego miniaturowego malarstwa (wielobarwna weduta Warmbrunn).<\/p>\n

Kraj, miejscowo\u015b\u0107, wytw\u00f3rnia<\/u><\/p>\n

Kr\u00f3lestwo Pruskie, Dolny \u015al\u0105sk, Karkonosze, Kotlina Jeleniog\u00f3rska, Szklarska Por\u0119ba, huta szk\u0142a Josephine<\/p>\n

\u00d3wczesny w\u0142a\u015bciciel huty szk\u0142a Josephinenh\u00fctte, Leopold Graf von Schaffgotsch<\/p>\n

Czas powstania i autorzy kufla [1]<\/u><\/p>\n

Ok. 1852\u20121856<\/p>\n

Franz Seraphicus Aloysius Pohl (1813\u20121884) \u2012 kierownik techniczny (inspektor) Josephinenh\u00fctte Glasfabrik, technolog szk\u0142a, projektodawca mas szklanych, barw, kszta\u0142tu i zdobienia<\/p>\n

Ernst August Simon (1827\u20121880) \u2012 rze\u017abiarz szk\u0142a<\/p>\n

Franz Julius Krause (1824\u20121891) \u2012 malarz szk\u0142a<\/p>\n

Wymiary<\/u><\/p>\n

Wysoko\u015b\u0107 21,1 cm<\/p>\n

\u015arednica wlewu 6,3 cm<\/p>\n

\u015arednica podstawy 9,1 cm<\/p>\n

Medalion:<\/p>\n

Wysoko\u015b\u0107 6,7 cm<\/p>\n

Szeroko\u015b\u0107 6,4 cm<\/p>\n

Opis og\u00f3lny<\/u><\/p>\n

Kufel uformowany r\u0119cznie hutniczo wydmuchami i kszta\u0142towaniem z trzywarstwowego barwnego szk\u0142a (bezbarwno-emaliowo bia\u0142o-przezroczy\u015bcie ciemnoniebieskiego), rze\u017abiony r\u0119cznie wg\u0142\u0119bnym szlifowaniem kuglerskim w stylizowan\u0105 tr\u00f3jbarwn\u0105 dekoracj\u0119 floraln\u0105, z r\u0119cznie wykonan\u0105 malarsko, precyzyjn\u0105 wielobarwn\u0105 miniatur\u0105 \u2012 wedut\u0105 Warmbrunn (Cieplice) \u2013 panorama miasta na tle krajobrazu.<\/p>\n

Opis podstawowej technologii wytw\u00f3rczej<\/u><\/p>\n

Szk\u0142o<\/strong><\/p>\n

Uzyskanie barwnego szk\u0142a warstwowego (powlekanego) metod\u0105 hutniczego spajania ze sob\u0105 na gor\u0105co poszczeg\u00f3lnych warstw szk\u0142a, jest bardzo z\u0142o\u017conym i wieloetapowym procesem technologicznym. Podstawowym warunkiem wytw\u00f3rczym jest uzyskanie przez te barwne szk\u0142a, zgodnych ze sob\u0105 wsp\u00f3\u0142czynnik\u00f3w rozszerzalno\u015bci cieplnej liniowej, tak aby powstaj\u0105cy w hutniczym powlekaniu szk\u0142a z zewn\u0105trz, sposobem podw\u00f3jnego lejka, gor\u0105cy, wielobarwny p\u00f3\u0142fabrykat szklany (szk\u0142o surowe) nie p\u0119ka\u0142 po wystudzeniu i podczas dalszego zdobienia. Dla przedmiotowego kufla jest to szk\u0142o tr\u00f3jwarstwowe, bezbarwno-bia\u0142o-niebieskie, rze\u017abione i malowane.<\/p>\n

\"\"Koryguje si\u0119 zatem kilkakrotnie sk\u0142ady surowcowe danych zestaw\u00f3w szklarskich, co jest r\u00f3wnoznaczne ze zmian\u0105 sk\u0142ad\u00f3w tlenkowych mas szklanych oraz zmian\u0105 ich wsp\u00f3\u0142czynnik\u00f3w rozszerzalno\u015bci. Nast\u0119pnie, kilkunastokrotnymi pr\u00f3bnymi p\u0142omieniowymi wytopami w ma\u0142ych doniczkach ceramicznych, tych korygowanych sk\u0142adowo mas szklanych oraz hutniczym spajaniu na gor\u0105co tych barwnych szkie\u0142, ustala si\u0119 ich optymaln\u0105 przydatno\u015b\u0107 do wielowarstwowego powlekania.<\/p>\n

W pierwszej kolejno\u015bci korygowano szk\u0142o emalii bia\u0142ej w stosunku do bazowego szk\u0142a bezbarwnego o identycznym sk\u0142adzie w hutach szk\u0142a Carsthal i Josephinenh\u00fctte, tak zwanego kredowego, tj. potasowo-wapniowo-krzemianowego, przydatnego tylko do powlekania (jest to wewn\u0119trzna warstwa szk\u0142a w kuflu).<\/p>\n

\u015arodkowa warstwa szk\u0142a w kuflu \u2013 emaliowo bia\u0142a \u2013 by\u0142a nazywana w Josephinenh\u00fctte szk\u0142em emalii bia\u0142ej kryszta\u0142owej, zam\u0105conej w masie przez mini\u0119 o\u0142owiow\u0105, arszenik, ko\u015bci owcze (i tlenek cynowy).<\/p>\n

Zewn\u0119trzna warstwa szk\u0142a w kuflu, przezroczysto ciemnoniebieska, by\u0142a barwiona w masie tlenkiem kobaltawym.<\/p>\n

W drugiej kolejno\u015bci korygowano szk\u0142o niebieskie w stosunku do uprzednio skorygowanego szk\u0142a emalii bia\u0142ej. Dopiero po ustaleniu pe\u0142nej przydatno\u015bci w\/w dw\u00f3ch szklanych pow\u0142ok, przyst\u0119puje si\u0119 do w\u0142a\u015bciwego fabrycznego wytopu tych mas szklanych w donicach pieca szklarskiego, komorowego, o\u015bmiodonicowego, wytopowo-wyrobowego opalanego bezpo\u015brednio drewnem. R\u0119cznie kszta\u0142tuje si\u0119 hutniczo na gor\u0105co z ciek\u0142ych mas \u2013 emaliowo bia\u0142ej i przezroczysto ciemnoniebieskiej, d\u0142u\u017csze, grubsze pr\u0119ty szklane, tzw. wa\u0142ki. Nast\u0119pnie ogniowo d\u0142ugotrwale odpr\u0119\u017ca si\u0119 je w komorowym piecu ch\u0142odniczym opalanym bezpo\u015brednio drewnem.<\/p>\n

\"\"Wszystkie powy\u017cej opisane czynno\u015bci technologiczne prowadzono w hucie szk\u0142a Carlsthal. W tej hucie szk\u0142a by\u0142y dwa piece szklarskie: jeden ma\u0142y o\u015bmiotyglowy (doniczkowy) do pr\u00f3bnych wytop\u00f3w r\u00f3\u017cnego rodzaju mas szklanych, drugi wi\u0119kszy, o\u015bmiodonicowy do fabrycznego monocyklowego wytopu mas szklanych i wyrabiania wyrob\u00f3w.<\/p>\n

Dopiero te tak \u017cmudnie uzyskane barwne pr\u0119ty szklane pos\u0142u\u017c\u0105 w Josephinenh\u00fctte do w\u0142a\u015bciwego formowania przedmiotowego tr\u00f3jwarstwowego kufla. Z pr\u0119ta szk\u0142a emaliowo bia\u0142ego i z pr\u0119ta przezroczy\u015bcie ciemnoniebieskiego ucina si\u0119, stosownie do hutniczych potrzeb, ma\u0142e kawa\u0142ki barwnego szk\u0142a, tzw. barwki (\u017cargonowo klusy).<\/p>\n

Na zewn\u0119trznej stronie wewn\u0119trznej warstwy bezbarwnego szk\u0142a bazowego potasowo-wapniowo-krzemianowego, zostaj\u0105 hutniczo na gor\u0105co przypojone dwie barwne pow\u0142oki szklane. Pierwsza \u015brodkowa pow\u0142oka z cienkiego, nieprzezroczystego szk\u0142a emaliowo bia\u0142ego, druga zewn\u0119trzna pow\u0142oka z grubszego przezroczystego szk\u0142a ciemnoniebieskiego.<\/p>\n

Hutnicze gor\u0105ce powlekanie pow\u0142okami barwnego szk\u0142a odbywa si\u0119 sposobem podw\u00f3jnego lejka. Tylko ten spos\u00f3b stosowany w szklarstwie \u015brodkowoeuropejskim od 1836 r. dla szkie\u0142 tr\u00f3jwarstwowych, zapewnia r\u00f3wnomiern\u0105 grubo\u015b\u0107 obu barwnych pow\u0142ok szklanych na ca\u0142ym korpusie kufla. Ma to istotne znaczenie przy strefowym precyzyjnym wycinaniu rze\u017abieniem jednej czy dw\u00f3ch barwnych pow\u0142ok.<\/p>\n

Poni\u017cej przedstawiono schematycznie pierwsze powlekanie barwk\u0105 szk\u0142a emaliowo bia\u0142ego.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Kufel formowano r\u0119cznie hutniczo na gor\u0105co z dw\u00f3ch porcji masy szklanej tr\u00f3jwarstwowej: na korpus i na ucho, metod\u0105 wydmuch\u00f3w ustami przez piszczel (korpus z kap\u0105) oraz metod\u0105 kszta\u0142towania r\u0119cznego z u\u017cyciem specjalistycznych narz\u0119dzi (korpus z kap\u0105 i ucho). Z kolei pozbawiony kapy kufel odpr\u0119\u017ca si\u0119 w komorowym piecu ch\u0142odniczym przez wygrzewanie a potem przez powolne studzenie przez 24 godziny.<\/p>\n

Rze\u017abienie<\/strong><\/p>\n

Kufel zdobi si\u0119 r\u0119cznie rze\u017abiarsko na zimno, na mokro, sposobem wg\u0142\u0119bnego z\u0142o\u017conego kuglerskiego szlifowania czterooperacyjnego z u\u017cyciem wielu rodzaj\u00f3w, wielko\u015bci i profili \u017c\u0105de\u0142 pionowych tarcz:<\/p>\n

\u2013 zdzieranie i \u017c\u0142obienie zgrubne (tarcze \u017celazne, \u017celiwne i br\u0105zowe)<\/p>\n

\u2013 g\u0142adzenie i \u017c\u0142obienie wyg\u0142adzaj\u0105ce (tarcze piaskowcowe r\u00f3\u017cnej twardo\u015bci)<\/p>\n

\u2013 polerowanie \u017c\u0142obin (tarcze z mi\u0119kkiego drewna)<\/p>\n

\u2012 glansowanie \u017c\u0142obin (tarcze z filcu),<\/p>\n

w warstwie szk\u0142a bezbarwnego oraz ze strefowym przecinaniem i wycinaniem barwnych pow\u0142ok szklanych. A tak\u017ce pasmowym strefowym wycinaniem tylko pow\u0142ok szk\u0142a przezroczysto ciemnoniebieskiego z pozostawieniem w tym miejscu pasmowej pow\u0142oki szk\u0142a emaliowo bia\u0142ego. <\/strong>To ostatnie wymaga wysokich umiej\u0119tno\u015bci techniczno-manualnych od rze\u017abiarza szk\u0142a \u2013 kuglera oraz wyst\u0119puje nadzwyczaj rzadko na tr\u00f3jwarstwowych barwnych szk\u0142ach.<\/strong><\/p>\n

Malatura<\/strong><\/p>\n

W du\u017cym opakowo bia\u0142ym, pionowo owalnym medalionie (6,7 cm \u00d7 6,4 cm) namalowana zosta\u0142a wielobarwna i wieloplanowa letnia panorama architektoniczno-krajobrazowa miejscowo\u015bci uzdrowiskowej Cieplice Zdr\u00f3j (Warmbrunn). W g\u00f3rnej strefie, na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci owalu w wysokim poziomym pasie wida\u0107 przymglone, s\u0142oneczne niebo z zarysem siwych \u0142a\u0144cuch\u00f3w g\u00f3rskich. W \u015brodkowej strefie, na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci owalu, w wysokim poziomym pasie, znalaz\u0142 si\u0119 motyw wieloplanowej be\u017cowo-ceglastej architektury budynk\u00f3w mieszkalnych i budynk\u00f3w sakralnych z g\u0142\u0119bokim przedpolem sutej zieleni, k\u0119p drzew i \u0142\u0105k. W centrum miejscowo\u015bci okaza\u0142y pa\u0142ac Schaffgotsch\u00f3w oraz dwa ko\u015bcio\u0142y z wie\u017cami. W dolnej strefie, w jednym miejscu, na jednej poziomej linii, niemiecki napis z\u0142oty w liternictwie gotyckim \u201eWarmbrunn\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Kufel zdobiono r\u0119cznie malarsko na zimno, z wieloetapowym nak\u0142adaniem r\u00f3\u017cnych barwnych farb, z u\u017cyciem du\u017cej lupy powi\u0119kszaj\u0105cej sze\u015bciokrotnie, sposobem z\u0142o\u017conego precyzyjnego malowania miniatur z u\u017cyciem farb szkliwnych wielobarwnych, emalii transparentnych. Malatura weduty Warmbrunn utrwalona zosta\u0142a termicznie przez po\u015brednio ogniowe wypalenie farb. Kufel zdobi si\u0119 r\u0119cznie malarsko na zimno z\u0142otem z u\u017cyciem farby z\u0142ota dukatowego. Opaski i obw\u00f3dki z\u0142ote utrwalone termicznie przez po\u015brednie ogniowe wypalenie.<\/p>\n

Wypa\u0142 z\u0142ota prowadzony by\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie z wypa\u0142em farb \u2013 jednokrotne palenie w cyklu rozgrzew-wypa\u0142-studzenie, trwaj\u0105cym 18 godzin w muflowym komorowym piecu malarskim opalanym po\u015brednio drewnem.<\/p>\n

Z receptarza Franza S.A. Pohla <\/strong>[2]<\/p>\n

Za wynalezienie szk\u0142a emalii bia\u0142ej kryszta\u0142owej (a \u015bci\u015blej za ponowne odkrycie tego antycznego szk\u0142a) Franz S.A. Pohl otrzyma\u0142 nagrod\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105 od Rz\u0105du Kr\u00f3lestwa Pruskiego.<\/p>\n

11.3.1848 \u2013 Milchweihs \u2013 69 Pfd. Minium; 60 Pfd. Kies; 13 \u00bd Pfd. Arsenik; 8 \u00bd Pfd. Pottasche; 4 Pfd. Beine; 24 Ltd. Salpeter; 6 Pfd. Zinnasche.<\/em><\/p>\n

5.4.1856 \u2013 Emaille Uebfg \u2013 22 Pfd. Kies; 22 Pfd. Minium; 3 Pfd. 24 Ltd. Pottasche; 2 Pfd. 10 Ltd. Beine; 16 Ltd. Arsenik; gab ein glattes haltbares sehr weisses Emaille.<\/em><\/p>\n

Recepty wielobarwnych farb szkliwnych do r\u0119cznego malowania na szkle<\/strong><\/p>\n

W tym czasie takie recepty stanowi\u0142y tajemnic\u0119 zawodow\u0105 danych malarzy lub malarni szk\u0142a. Takie receptarze nie by\u0142y dotychczas transkrybowane i publikowane. St\u0105d nie przytoczono z historycznych fachowych ksi\u0105\u017cek szklarskich \u2013 Glasfabrication<\/em> podrozdzia\u0142 Glasmalerei<\/em> z ok. po\u0142owy XIX w. \u2013 receptur takich farb szkliwnych jako nieprzystaj\u0105cych w pe\u0142ni do malarni szk\u0142a huty Josephine.<\/p>\n

Ka\u017cda malarnia opr\u00f3cz pieca malarskiego do wypa\u0142u malatur na szkle, posiada\u0142a specjalnej konstrukcji ma\u0142y, kilkutyglowy piec do wytopu barwnych szkliw na farby transparentne i opakowe.<\/p>\n

Wiarygodnie mo\u017cna jedynie poda\u0107 nast\u0119puj\u0105ce informacje o historycznych barwnych szkliwach na farby transparentne [3, 4]: na zestaw surowcowy, do kt\u00f3rego dodawano stosowne substancje barwi\u0105ce w postaci tlenk\u00f3w metalicznych sk\u0142ada\u0142y si\u0119: minia o\u0142owiowa (8 cz.) + pra\u017cony boraks (3 cz.) + mielony piasek z mlecznego kwarcu \u017cy\u0142owego (1 cz.).<\/p>\n

Dodatki barwi\u0105ce to:<\/p>\n